Khoản vay trả góp thường yên ổn trên giấy tờ cho đến khi một tình huống thực tế làm đổi con số hàng tháng: một gói trả góp ghi 0%, một lần lãi suất thả nổi điều chỉnh, hay một tháng thu nhập hụt đi. Ba tình huống dưới đây là những trường hợp gặp nhiều nhất, và mỗi tình huống đều có cách tính cụ thể để bạn biết phải hỏi bên cho vay điều gì trước khi quyết định. Ví dụ xuyên suốt: vay 300.000.000 đồng, lãi suất 12%/năm, kỳ hạn 36 tháng, trả góp đều hàng tháng, cho khoản trả đều là 9.964.293 đồng/tháng và tổng lãi là 58.714.546 đồng.
Bạn có thể nhập số tiền, lãi suất và kỳ hạn của khoản vay đang cân nhắc vào Công cụ tính toán khoản vay và trả góp của Công Cụ Việt để có sẵn kết quả đối chiếu với từng tình huống dưới đây.
Trả góp 0%: lãi suất bằng 0 chưa chắc tổng chi phí bằng 0
Tình huống đầu tiên thường bắt đầu ở cửa hàng, khi món đồ 300.000.000 đồng được chào mua trả góp 0% trong 24 tháng. Con số 0% chỉ nói về lãi suất, còn tổng chi phí vẫn gồm các khoản phí đi kèm. Giả sử phí chuyển đổi trả góp là 2% trên giá trị món đồ, tức 6.000.000 đồng, tổng tiền phải trả là 306.000.000 đồng, tương đương 12.750.000 đồng/tháng trong 24 tháng. So sánh với khoản vay ngân hàng cùng số tiền 300.000.000 đồng, lãi suất 12%/năm, kỳ hạn 24 tháng: khoản trả đều là 14.122.042 đồng/tháng, tổng lãi 38.929.000 đồng, tổng trả 338.929.000 đồng. Gói trả góp 0% trong ví dụ này rẻ hơn 32.929.000 đồng, nhưng phần rẻ hơn đó chỉ còn đúng khi bạn trả đủ và đúng hạn suốt 24 tháng.
Điểm cần kiểm tra trước khi ký nằm ở ba khoản: phí chuyển đổi trả góp tính theo tỷ lệ nào và thu một lần hay thu theo kỳ, phí trả chậm nếu một kỳ thanh toán trễ vài ngày, và lãi suất áp cho dư nợ còn lại sau thời gian ưu đãi nếu hợp đồng có điều khoản đó. Công thức tính khoản trả đều, còn gọi là EMI, giúp bạn tự kiểm tra bất kỳ gói vay nào:
EMI = Số tiền vay × lãi suất tháng × (1 + lãi suất tháng)^số tháng / ((1 + lãi suất tháng)^số tháng – 1)
Cách xử lý gọn nhất là cộng toàn bộ phí trong hợp đồng vào giá món đồ rồi mới chia cho số tháng, sau đó đặt kết quả cạnh khoản trả của gói vay ngân hàng để xem gói nào thực sự rẻ hơn. Khung pháp lý cũng cho bạn căn cứ để hỏi rõ: Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015 quy định với hợp đồng vay dân sự, lãi suất thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, phần lãi vượt mức này không có hiệu lực. Với khoản vay từ tổ chức tín dụng, Điều 16 Thông tư 39/2016/TT-NHNN yêu cầu bên cho vay cung cấp trước các thông tin về lãi suất, phương pháp tính lãi, lãi quá hạn, phí và kỳ hạn trả nợ.
Giữa kỳ vay: lãi suất thả nổi tăng và khoản trả thêm gốc làm đổi lịch trả
Tình huống thứ hai xảy ra khi khoản vay đã chạy được một thời gian và điều kiện vay đổi giữa đường. Với ví dụ 300.000.000 đồng, 12%/năm, 36 tháng: tháng đầu tiên gồm lãi 3.000.000 đồng và gốc 6.964.293 đồng, và sau 12 tháng trả đều, dư nợ còn 211.675.334 đồng. Nếu lãi suất thả nổi điều chỉnh từ 12%/năm lên 14%/năm tại thời điểm này, khoản trả cho 24 tháng còn lại tính lại thành 10.163.143 đồng/tháng, tăng 198.850 đồng/tháng so với mức cũ. Vì vậy nên tính lại ngay khi nhận thông báo điều chỉnh lãi suất và kiểm tra xem hợp đồng có ghi nguyên tắc và thời điểm điều chỉnh lãi suất hay không, vì Điều 13 Thông tư 39/2016/TT-NHNN yêu cầu thỏa thuận về lãi suất có điều chỉnh phải ghi rõ nguyên tắc và các yếu tố xác định lãi suất điều chỉnh cùng thời điểm điều chỉnh.
Trả trước hạn một phần cũng làm đổi lịch trả, và phép tính ở đây trả lời một câu hỏi cụ thể: khoản trả thêm làm giảm bao nhiêu tiền lãi của các tháng sau. Với dư nợ 211.675.334 đồng sau tháng 12, trả thêm 30.000.000 đồng đưa dư nợ xuống còn 181.675.334 đồng, và khoản trả tính lại là 8.552.089 đồng/tháng nếu giữ nguyên 24 tháng còn lại ở lãi suất 12%/năm, giảm 1.412.204 đồng/tháng so với mức cũ. Trước khi trả thêm, hỏi rõ phí trả trước hạn tính theo tỷ lệ nào trên số tiền trả trước, vì phí này trừ trực tiếp vào lợi ích của việc trả sớm.
Thu nhập giảm đột ngột: khoản trả cũ trở nên quá nặng và cách xử lý trước kỳ trễ hạn
Tình huống thứ ba không đến từ hợp đồng mà đến từ thu nhập, và dấu hiệu rõ nhất nằm ở tỷ lệ giữa khoản trả và thu nhập thực nhận. Với khoản trả 9.964.293 đồng/tháng, tỷ trọng này bằng 50% thu nhập 20.000.000 đồng/tháng. Nếu thu nhập giảm xuống 15.000.000 đồng/tháng vì giảm giờ làm hoặc mất một nguồn thu phụ, cùng một khoản trả chiếm tới 66% thu nhập, và phần còn lại khó đủ cho tiền nhà, ăn uống, đi lại và quỹ dự phòng. Ba dấu hiệu báo động thường xuất hiện cùng lúc: phải dùng thẻ tín dụng hoặc vay mới để trả kỳ vay cũ, trễ hạn một vài ngày rồi trễ hạn cả tháng, và quỹ dự phòng cạn dần mà không có kế hoạch bù lại. Gặp một trong ba dấu hiệu này, phép tính cần làm ngay là cộng toàn bộ khoản trả hàng tháng, kể cả thẻ tín dụng và các khoản vay khác, rồi chia cho thu nhập thực nhận của tháng đó.
Khi tỷ trọng tổng đã cao, kéo dài kỳ hạn là phương án nhiều người nghĩ tới đầu tiên, và phép tính cho thấy rõ cái giá của phương án này. Với dư nợ 211.675.334 đồng sau tháng 12, kéo dài phần còn lại sang 36 tháng ở lãi suất 12%/năm cho khoản trả 7.030.650 đồng/tháng, nhẹ hơn 2.933.643 đồng/tháng so với mức cũ, nhưng tổng tiền trả phần còn lại lên tới 253.103.404 đồng, cao hơn 13.960.372 đồng so với giữ nguyên 24 tháng còn lại. Kéo dài kỳ hạn giúp thở được từng tháng nhưng làm tăng tổng lãi, vì vậy phương án này hợp lý khi mục tiêu là tránh trễ hạn trong vài tháng khó khăn. Cách xử lý đúng thứ tự là liên hệ bên cho vay sớm, trước kỳ trễ hạn đầu tiên, để hỏi về cơ cấu lại thời hạn trả nợ hoặc giảm khoản trả tạm thời, đồng thời cắt các khoản chi không thiết yếu.
Thử lại với số liệu của bạn
Trước khi chốt phương án trong ba tình huống trên, bạn có thể nhập lại số tiền vay, lãi suất, kỳ hạn và khoản trả thêm dự kiến vào Công cụ tính toán khoản vay và trả góp của Công Cụ Việt, đặt kết quả cạnh lịch trả nợ của bên cho vay để hỏi lại từng dòng lệch. Các thuật ngữ như gốc, lãi, dư nợ, ân hạn và APR được giải thích trong bài thuật ngữ về toán khoản vay và trả góp, và quy trình chuẩn bị số liệu, tính và đối chiếu nằm trong bài quy trình tính khoản vay và trả góp cho người mới.
Checklist áp dụng nhanh
- Trước khi ký gói trả góp 0%, cộng toàn bộ phí trong hợp đồng vào giá món đồ rồi chia cho số tháng, sau đó đặt kết quả cạnh khoản trả của gói vay ngân hàng.
- Mỗi lần lãi suất điều chỉnh hoặc trả thêm gốc, tính lại khoản trả từ dư nợ còn lại với lãi suất mới và số tháng còn lại, rồi đối chiếu với lịch mới của bên cho vay.
- Khi tổng khoản trả vượt 50% thu nhập thực nhận hoặc xuất hiện dấu hiệu vay mới trả nợ cũ, liên hệ bên cho vay trước kỳ trễ hạn đầu tiên để hỏi phương án cơ cấu lại.
Câu hỏi thường gặp
Trả góp 0% qua thẻ tín dụng mà trả chậm một kỳ thì sao? Kỳ trả chậm thường phát sinh phí trả chậm và lãi suất áp cho dư nợ thẻ theo biểu phí của ngân hàng phát hành, nên tổng chi phí của gói 0% tăng ngay từ kỳ đó. Cách xử lý là thanh toán đủ số tiền sao kê đúng hạn và kiểm tra sao kê kỳ sau.
Lãi suất thả nổi tăng nhưng hợp đồng không ghi rõ thời điểm điều chỉnh thì hỏi bên cho vay điều gì? Hỏi văn bản ghi nguyên tắc điều chỉnh, chỉ số tham chiếu dùng để tính lãi suất mới và ngày áp dụng mức mới, đồng thời yêu cầu lịch trả nợ cập nhật cho các tháng còn lại. Nếu bên cho vay không cung cấp được các thông tin này, bạn có căn cứ từ Điều 13 và Điều 16 Thông tư 39/2016/TT-NHNN để yêu cầu bổ sung trước khi chấp nhận mức trả mới.
Thu nhập giảm tạm thời vài tháng, nên kéo dài kỳ hạn hay xin giảm khoản trả tạm thời? Giảm khoản trả tạm thời trong vài tháng thường rẻ hơn kéo dài toàn bộ kỳ hạn còn lại, vì tổng lãi chỉ tăng trong thời gian giảm trả. Hỏi bên cho vay cả hai phương án rồi so sánh tổng tiền trả trước khi chọn.
Kết quả trong bài là ước tính theo các giả định và biểu phí đã nêu, không thay thế hợp đồng hay xác nhận của bên cho vay.
Trước khi quyết định vay, có một câu hỏi nền tảng nên trả lời trước: khi nào cần quan tâm đến toán khoản vay và trả góp. Bài viết đó giúp bạn xác định thời điểm phép tính này thật sự cần thiết, thay vì chỉ bắt đầu tính khi hợp đồng đã đặt trước mặt.
